Türkiye, Ukraynalı mültecilere ev sahipliği yapan ilk 10 ülke arasına girdi. Bu şaşırtıcı değil, çünkü bu ülke her zaman vatandaşlarımıza yakın olmuştur; birçok Ukraynalının orada akrabaları – gurbetçiler, arkadaşlar ve tanıdıklar – bulunmaktadır. Özellikle güney kıyılarında birçok Türk Rusça konuşmaktadır, bu nedenle Ukraynalıların diğer ülkelerdeki yerel halktan ziyade Türklerle ortak zemin bulması daha kolaydır.
Ancak Türkiye AB üyesi olmadığı ve Ukraynalılara geçici koruma statüsü sağlamadığı için, ülkemizden gelen mültecilerin vatandaşlarımızın Türkiye'de yasal ikamet için elde edebilecekleri statüleri ve hakları anlamaları oldukça zordur. Türkiye'deki Ukraynalıların korunmasına ilişkin kamuya açık bilgiler de oldukça kafa karıştırıcıdır. Türkiye'deki Ukraynalılar için iltica sisteminin şu anda nasıl işlediğini anlamak için, Türk şirketi Look-O-More'da gayrimenkul uzmanı olan Anna Balanovich Er ile görüştük. Anna, müşterilerine Türkiye'de ikamet izni (geçici ikamet izni olarak da bilinir) alma konusunda doğrudan danışmanlık yapıyor ve Ukraynalı vatandaşların yeni ülkelerinde yol bulmalarına yardımcı oluyor.
Yasal Uyarı: Anna'nın deneyimi ve genel tavsiyelerimiz yalnızca yasalara değil, aynı zamanda bu durumda Türkiye Göçmenlik Servisi ile iletişime geçmiş vatandaşlarımızla yapılan görüşmelere de dayanmaktadır. Bu nedenle, aşağıda bunun pratikte nasıl işlediğini açıklıyoruz ve bilgileri doğrudan Türkiye Göçmenlik Servisi'nden (Göç İdaresi) teyit etmenizi önemle tavsiye ediyoruz.
☎️ Göçmenlik Hizmetleri yardım hattı: Türkçe numaradan 157 (Rusça konuşan operatörler mevcuttur).
Sonuç olarak, savaş nedeniyle Türkiye'ye giden Ukraynalılar üç tür statü elde edebilirler: turistik oturma izni, insani oturma izni ve uluslararası koruma statüsü.
Bu durumların her biri ne anlama geliyor?
1️⃣ Turist İkamet İzni (Kısa dönem ikamet izni)
Bu, Türkiye'de uzun süreli kalış için en yaygın ve anlaşılabilir formattır. Hatırlatmak gerekirse, Ukraynalılar vizesiz rejim kapsamında Türkiye'de 90 güne kadar kalabilirler. Daha uzun süre kalmayı planlayanlar için Türk Göçmenlik Servisi bir yıla kadar geçerli turist ikamet izinleri vermektedir, ancak Ukraynalılar iki yıllık izinler almaya bile başlamıştır.
Turist oturma izni, 2 yıla kadar geçerli oturma iznine ek olarak şu hakları da sağlar:
- Sigorta kapsamında (sigorta ayrı olarak satın alınır)
- Araba edinme ve yerel sürücü belgesi alma fırsatı
- kredi ve ipotek başvurusunda bulunmak
- bir çocuğu devlet okulunda eğitmek
- İngilizce ve/veya Türkçe'yi ücretsiz öğrenin
- bir işletme açmak
❌ Turist ikamet izni çalışma iznini kapsamaz. Çalışma izni ayrı olarak verilir; ilgili işveren belgeleri Çalışma Bakanlığı'na sunmalıdır.
Turist vizesi almak için aşağıdaki belgelerin sunulması gerekmektedir:
- Geçerli bir biyometrik pasaport gereklidir (eğer yoksa, Ukrayna büyükelçiliği/konsolosluğunda biyometrik pasaport başvurusunda bulunabilir veya eski pasaportunuzu yenileyebilirsiniz);
- Çocuğun doğum belgesi (çocuk varsa), tercüme edilmiş ve apostil edilmiş hali;
- Noter onaylı bir kira sözleşmesi. Anna, evde yaşayan tüm aile üyelerinin kira sözleşmesine dahil edilmesini öneriyor; bu, onlar için oturma izni alma sürecini kolaylaştıracaktır. Eşlerden biri kira sözleşmesi imzalandığında dahil edilmemişse, Türkçeye çevrilmiş ve apostil edilmiş bir evlilik belgesi eklenir. Akrabalarınız veya arkadaşlarınızla kalmayı planlıyorsanız, mülk sahiplerinin yerinizi teyit ettiği bir kefalet belgesi sunabilirsiniz.
- biyometrik fotoğraflar;
- sigorta;
- Sertifika için vergi ödeme makbuzu;
- Ayrıca, doğalgaz, elektrik vb. gibi kamu hizmetlerinden birinin sahibi olduğunuzu teyit eden bir belge de isteyebilirler;
- Göçmenlik Hizmetleri web sitesindeki formu doldurun. Formu tamamladıktan sonra, belgelerinizle birlikte Göçmenlik Hizmetlerine gelmeniz için bir tarih ve saat (randevu) alacaksınız.
Turist vizesi ülke içindeki seyahatinizi kısıtlamaz; Türkiye'den giriş çıkış yapabilirsiniz. Ancak, vize başvurunuz henüz sonuçlanmadıysa ve Türkiye'den ayrılmak istiyorsanız, geri döneceğinizi ve vize almanın önemli olduğunu bilmeleri için Göçmenlik Servisi'ne (havaalanında bile) bildirimde bulunun. Ayrıca, tek kişi için turist vizesi almanın 1.000 liradan (yaklaşık 2.000 UAH) başladığını unutmayın.
✅ Turist oturma iznine kimler başvurabilir?
- Türkiye'de 90 günden fazla kalmayı planlıyorsunuz;
- Hem ülke içinde hem de yurt dışında özgürce seyahat etmek istiyorsunuz;
— Düzenli bir geliriniz veya birikiminiz var ve ayrı bir çalışma izni başvurusunda bulunmakla uğraşmak istemiyorsunuz.
❌ Turist oturma iznine kimler başvuramaz?
- İş bulmayı planlıyorsunuz;
— evrak masraflarını karşılayacak paranız yok;
- Yaşayacak bir yeriniz yok;
— Sağlık sigortası için paranız yok ve devletin masraflarını karşılayarak tedavi olmak istiyorsunuz;
— Biyometrik pasaportunuz yok (ancak İstanbul Başkonsolosluğu biyometrik pasaport vermeye yeniden başladı ve Türkiye, vizesiz kalma süresini aşmaktan kaynaklanan cezaları kaldırma sözü verdi. Bu, vizesiz kalma süreniz sona ermek üzereyse endişelenmenize gerek olmadığı ve pasaportunuz hazır olana kadar başvuruda bulunmadan bekleyebileceğiniz anlamına gelir).
2️⃣ İnsani oturma izni (insani oturma izni) (insani oturma izni)
İnsani nedenlerle verilen oturma izni, turistik oturma iznine pratikte eşdeğerdir ve yıllık olarak verilir. Ancak, kalıcı oturma izni almak istediğinizde, belirli nedenlerden dolayı turistik oturma izni için gerekli olan tüm belgelere sahip olmadığınızda verilir.
Örneğin:
— eğer anne ve çocuk ayrılmışsa ve babanın çocuğun götürülmesine ilişkin rızası alınmamışsa. Bu rıza turist vizesi almak için gereklidir ve dolayısıyla bu belge mevcut değilse
— Çocuklara insani vize verilir. Anne, turistik vize veya insani vize için başvurabilir. 50% vizesinin ücreti çocuklar için düşürülmüştür;
— Gerçek biyometrik pasaportu olmayan ve haklar ile kriterler bakımından eşdeğer bir turist vizesi almak isteyen vatandaşlar;
— İnsani nedenlerle alınan oturma izni de bir ikamet yeri gerektirir. Ancak, turistik oturma izni kira sözleşmesi veya kefil olmadan verilmezken, insani nedenlerle alınan oturma izni verilir. Örneğin, kira sözleşmesi yapamadığınız bir otelde kalıyorsanız, turistik oturma izni için başvuramazsınız, ancak insani nedenlerle alınan oturma izni için başvurabilirsiniz.
İnsani yardım vizesi için bağımsız sağlık sigortası da gereklidir. Ayrıca Türkiye içinde ve yurt dışında serbestçe seyahat edebilirsiniz. Ve tıpkı turist vizesinde olduğu gibi, insani yardım vizesi de çalışma izni vermez; çalışmak için ayrı bir izin gereklidir.
Başvuru yapmak için, elektronik randevu almanıza gerek kalmadan Göçmenlik Hizmetleri ofisiyle iletişime geçebilirsiniz.
3️⃣ Uluslararası koruma (mülteci statüsü)(Ulusrarası koruma)
Türkiye, vatandaşlarımıza uluslararası korumanın bir alt türü olan ikincil koruma hakkı tanıyor. Esasen bu, mülteci statüsü olarak adlandırılan bir statüdür. Bu izin yıllık olarak verilir ve uzatılabilir. Daha da önemlisi, statü başvurusundan altı ay sonra ek çalışma iznine ihtiyaç duymadan çalışabilirsiniz. Bir diğer güzel avantaj ise ikincil korumanın ücretsiz olmasıdır.
İkinci koruma başvurusunda bulunmak için randevu almadan yerel göçmenlik büronuzu ziyaret edebilirsiniz. Orada özel bir Ulusraraşı koruma masası bulunmaktadır ve personel İngilizce veya Rusça konuşmaktadır.
Yanınızda mutlaka bulunması gerekenler:
- Geçerli bir pasaport veya diğer kimlik belgesi ile birlikte, Türk sınırından geçiş belgesi (biyometrik pasaportu olmayan vatandaşlara sınırda verilen belge);
- Her aile üyesinin iki biyometrik fotoğrafı;
- Başvuru. MZ statüsüne neden başvurduğunuzu ayrıntılı olarak açıklayan el yazısıyla bir başvuru formu doldurmalısınız. Bu başvuru formu aşağıdaki bilgileri içermelidir:
— Başvuran kimdir (bireysel mi, aile üyeleri mi, eğer başvuru bir aileden geliyorsa);
- Hangi şehirde yaşadınız ve neden bu şehri terk ettiniz?
- Ukrayna'dan ne zaman ayrıldınız?
- Türkiye'ye ne zaman ve nasıl giriş yaptınız?
Başvurunuzda uluslararası koruma statüsü talep ettiğinizi açıkça belirtmeniz gerekmektedir. Başvurunuzu Türkçe, İngilizce veya Rusça olarak yapabilirsiniz. Türkçe yapılan başvurular en hızlı sonuç verecektir.
- İkamet adresinin kanıtı. Bu destekleyici belge şunlardan biri olabilir:
- bir konut kiralama sözleşmesi;
- Eğer otelde kalıyorsanız, otelden bir mektup;
Eğer başka biriyle birlikte yaşıyorsanız, daire sahibinin bunu şahsen onaylaması gerekir ve onun izniyle, o adreste sisteme kaydınız yapılır. Eğer ev sahibiniz daireyi kiralıyorsa, kira sözleşmesini ibraz etmesi gerekir ve mevcut ev sahibinin izniyle, o adreste sisteme kaydınız yapılır.
❗ Eğer bir engelliliğiniz, ciddi kronik bir hastalığınız veya acil tıbbi müdahale/tedavi gerektiren bir sağlık sorununuz varsa, insan ticareti mağduru olmuşsunuz demektir. Lütfen bunu belirtin, çünkü bu karar verme sürecini hızlandıracaktır.
Mülakattan sonra, size "Uluslararası Koruma Statüsü Başvuru Belgesi" verilecektir. Bu belge, nihai ikincil koruma statüsü verilene kadar kalmanıza ve haklarınızdan yararlanmanıza izin verecektir. Nihai statü, belgelerinizi teslim ettikten altı ay sonra verilecektir.
Bu statü hangi hakları sağlıyor?
- 1 saatlik yasal kalış süresi;
- Başvuru sahibinin iznini aldıktan 6 ay sonra çalışma hakkı;
- ücretsiz devlet sağlık sigortası;
- devlet okullarında eğitim almak;
- Kalacak yeriniz yoksa barınma konusunda yardım;
- Banka hesabı açmak.
❌ Ancak, bu statünün ülke içi ve dışı seyahatlerinizi kısıtlayacağını unutmamak önemlidir. Uluslararası koruma başvurusunda bulunduğunuz il sınırları içinde kalmanız gerekecektir. İl dışına çıkmak, göçmenlik hizmetinden izin alınmasıyla mümkündür. Nihai statünüzü almadan (belgelerinizi teslim ettikten sonraki ilk altı ay) Türkiye'den ayrılmanız, uluslararası korumanızı iptal edecektir. Bu, istediğiniz zaman gönüllü olarak uluslararası korumadan vazgeçip ülkenize dönebileceğiniz anlamına gelir, ancak bu durumda statünüz kaybedilecektir. Bu statü ayrıca göçmenlik hizmeti tarafından periyodik olarak izlenmeyi gerektirir; her iki haftada bir yurtdışına bildirimde bulunmanız gerekecektir.
✅ Uluslararası koruma statüsüne kimler hak kazanır?
- Türkiye'deki savaşın bitmesini beklemeyi planlıyorsunuz ve önümüzdeki 6 ay içinde oradan ayrılmayı düşünmüyorsunuz;
- Zor bir durumdasınız ve barınmaya ihtiyacınız var;
— Ücretsiz sağlık hizmetlerinden yararlanmanız önemlidir;
- 6 ay içinde çalışmak istiyorsunuz.